Ciołkowski  Polacy
  Kopernik
in English

[J. Heweliusz] Jan Heweliusz (1611-1687)

Słynny polski astronom (być może pochodzenia niemieckiego), konstruktor teleskopów i innych przyrządów (w tym zegara wahadłowego i śruby mikrometrycznej), twórca nowożytnej selenografii, odkrywca i obserwator wielu komet, obserwator plam na Słońcu, planet i ich księżyców oraz gwiazd zmiennych, twórca obszernego katalogu gwiazd i siedmiu nowych gwiazdozbiorów. Od 1664 r. członek londyńskiego Royal Society.

Jego główne osiągnięcia to:

1640:
Założył w Gdańsku wielkie obserwatorium astronomiczne (nazwane przez niego "Stellaeburgum", czyli "Gwiazdogród"), z instrumentami przeważnie własnej konstrukcji i wykonania.
1644:
Zaobserwował po raz pierwszy fazy Merkurego, co stanowiło potwierdzenie systemu heliocentrycznego Kopernika.
1647:
Wydał dzieło "Selenographia: sive, Lunae Descriptio", zawierające m.in. szczegółowe mapy Księżyca, z wieloma nowymi nazwami obiektów (w części utrzymanymi do dziś). Mapy te przez ponad 100 następnych lat uchodziły za najlepsze mapy Księżyca i zawierały m.in. po raz pierwszy brzegowe partie jego odwrotnej strony, dostępne obserwacji tylko od czasu do czasu dzięki tzw. (optycznym) libracjom globu księżycowego.
1668:
Wydał dzieło "Cometographia: totam naturam cometarum", zawierające opisy i historię wielu komet (z których sam odkrył co najmniej  4) i ważną obserwację, że niektóre komety biegną po orbitach parabolicznych.
1673:
Wydał pierwszą część dzieła "Machina coelestis", zawierającą historię astronomii i opis swojego obserwatorium w Gdańsku (w tym zbudowanego przez Heweliusza teleskopu długości 50 m, największego podówczas na świecie). Jedna z rycin przedstawia także jego drugą żonę, Elżbietę Corpman [Koopman], w trakcie obserwacji astronomicznych, w których mu często asystowała.
1679:
Wydał drugą część dzieła "Machina coelestis", dedykowaną królowi Janowi III Sobieskiemu (który wspierał jego prace stałą pensją) i zawierającą opisy obserwacji Heweliusza.
1690:
Wydano (pośmiertnie) jego największe dzieło "Prodromus Astronomiae", zawierające dokładny atlas nieba "Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia", z podanymi pozycjami 1564 gwiazd i siedmioma nowymi gwiazdozbiorami, w tym Tarczą Sobieskiego [Scutum Sobiescianum] (przemianowaną na Tarczę [Scutum] w 1922 r. przez IAU) oraz Psami Gończymi [Canes Venatici], Jaszczurką [Lacerta], Małym Lwem [Leo Minor], Rysiem [Lynx], Sekstantem [Sextans] i Liskiem [Vulpecula].
Fragment karty z atlasu nieba "Firmamentum Sobiescianum" Heweliusza z gwiazdozbiorem Tarcza Sobieskiego [Scutum Sobiescianum].
Cała karta z atlasu zawiera także sąsiednie gwiazdozbiory, w tym nieistniejący już gwiazdozbiór Antinous, oraz dedykację dla króla Jana III Sobieskiego.

[Źródło: Obserwatorium Astronomiczne Brera w Mediolanie.]

Informacje, zwykle krótkie, o życiu i dziełach Heweliusza znajdują się w wielu miejscach na sieci WWW. Jako najciekawszą można polecić biografię z opisem epitafium Heweliusza w kościele św. Katarzyny w Gdańsku.
Imię Heweliusza noszą:
zaś imię jego żony, Elżbiety Corpman:
[ZK]

  Początek strony
Witrynę utrzymuje "Grupa URANOS"
Komentarze, opinie: kontakt@uranos.org.pl
Ostatnie uaktualnienie: 30.IX.2002