Mars: Czerwona Planeta

Na tej stronie zamieściliśmy podstawowe informacje na temat Czerwonej Planety. Ze względu na podobieństwo do Ziemi i względnie niedużą odległość od niej, Mars będzie pierwszą planetą Układu Słonecznego skolonizowaną przez człowieka, dlatego też informacje zamieszczone poniżej dobieraliśmy pod kątem ich przydatności dla przyszłych badaczy i marsjańskich kolonistów. Oprócz danych astrofizycznych zmieściliśmy więc opis warunków atmosferycznych i klimatu marsjańskiego oraz informacje o ukształtowaniu powierzchni planety. Na stronie nie mogło zabraknąć krótkiego opisu księżyców Marsa - Fobosa i Deimosa.

 URANOS  Spis treści  POLSKA  PRZEWODNIK  Układ
 Mars  Na Marsa  Baza  Kolonizacja  Towarzystwo  Odsyłacze

Dane astrofizyczne Atmosfera i klimat Marsa

Powierzchnia planety Księżyce Marsa

Dane astrofizyczne

W 1659 roku holenderski astronom Christiaan Huygens (1629-1695) jako pierwszy zidentyfikował szczegóły na powierzchni Marsa oraz obliczył, że marsjański dzień trwa w przybliżeniu tyle samo co ziemski. Siedem lat później włoski astronom Gian Domenico Cassini (1625-1712) odkrył na Marsie czapy polarne. W roku 1783 William Herschel (1738-1822) poprawnie wyznaczył długość doby marsjańskiej i nachylenie osi obrotu planety. W drugiej połowie XIX wieku rozpowszechniło się przekonanie, że na Marsie może istnieć życie, a nawet cywilizacja. Przyczynił się do tego włoski astronom Giovanni Schiaparelli (1835-1910), "odkrywając" w 1877 roku kanały marsjańskie, którym natychmiast przypisano sztuczne pochodzenie. Zwolennikiem tej idei był między innymi amerykański astronom Percival Lowell (1855-1916), który w 1894 roku ufundował obserwatorium astronomiczne we Flagstaff w Arizonie, zajmujące się głównie obserwacjami Marsa i sporządzaniem map jego powierzchni. Dzięki lotom sond kosmicznych w drugiej połowie XX wieku wiadomo, że kanały obserwowane przez Schiaparellego i Lowella były jedynie złudzeniem optycznym.

Fotografie Marsa znajdujące się na obrazku powyżej wykonane zostały przy pomocy teleskopu Hubble'a. [Źródło: Views of the Solar System].

Dane astrofizyczne		Ziemia=1
Odległość od Słońca:	227.94 mln km	1.52
peryhelium:	206.60 mln km	1.40
aphelium:	249.20 mln km	1.64
Prędkość obiegu:	24.13 km/s	0.81
w peryhelium:	26.50 km/s	0.88
w aphelium:	21.97 km/s	0.75
Okres obiegu:	686d 23h 31m	1.88
Okres rotacji:	24h 37m 22s	1.03
Doba słoneczna:	24h 39m 03s	1.03
Nachylenie osi:	25° 11' 24"
Średnica równika:	6794 km	0.53
Masa:	6.42·1023kg	0.11
Gęstość:	3.93 g/cm3	0.71
Ciążenie:	3.69 m/s2	0.38
I prędkość kosmiczna:	3.56 km/s	0.45
Prędkość ucieczki:	5.03 km/s	0.45
Orbita stacjonarna:	20431 km	0.48

Atmosfera i klimat Marsa

Atmosfera Marsa jest zbyt rozrzedzona, by mógł w niej przeżyć jakikolwiek ziemski organizm, zawiera jednak wszystkie składniki niezbędne do życia (chociaż w proporcjach nie do zaakceptowania dla większości ziemskich organizmów): azot, węgiel, tlen i parę wodną. Badania atmosfery wykazały, że w przeszłości jej gęstość była znacznie większa i na planecie panował cieplejszy klimat, a po powierzchni płynęła woda. Dzisiaj powierzchnia Marsa jest bardziej sucha niż jakakolwiek ziemska pustynia, jednakże duże zasoby wody prawdopodobnie uwięzione są w wiecznej zmarzlinie i czapach polarnych. Podobnie jak na Ziemi, na Marsie występują pory roku, jednak są one dwukrotnie dłuższe od ziemskich. Wielkość czap polarnych zmienia się w zależności od pory roku - czapy kurczą się na wiosnę i rozrastają jesienią. Kiedy czapy polarne kurczą się, sunie od nich w kierunku równika tak zwana ciemna fala. Niegdyś sądzono, że to woda z roztopionych czap pobudza rozwój roślinności, jednak marsjańskie sondy ustaliły, że odpowiadają za nią reakcje fizykochemiczne na powierzchni gruntu, nie związane z ewentualnymi organizmami żywymi. Pod względem klimatycznym półkule Marsa bardzo się od siebie różnią. Intensywne burze piaskowe powstają jedynie na półkuli południowej, z kolei w porze letniej na dalekiej północy można zaobserwować znacznie większe ilości pary wodnej niż na południu.

Marsjańska atmosfera		Ziemia=1
Stała słoneczna:	589.2 W/m2	0.43
Temperatura:	od -120° do +20°C
Ciśnienie (Viking 1):	od 7 do 9 hPa	0.008
Skład atmosfery:
dwutlenek węgla	95.3%  CO2
azot	2.7%  N2
argon	1.6%  Ar
tlen	0.13% O2
tlenek węgla	0.08% CO
para wodna	0.02% H2O

Powierzchnia planety

Powierzchnia Marsa jest bardzo zróżnicowana. Półkulę północną tworzą nisko położone równiny ze stosunkowo małą liczbą kraterów. Półkula południowa ma znacznie starszą skorupę, pokrytą licznymi kraterami. Znajdują się na niej dwa duże baseny, powstałe wskutek upadku potężnych meteorytów. Większy z nich, Basen Hellas, ma średnicę ponad 1600 km. Jest on dwukrotnie większy od leżącego na zachodzie Basenu Argyre. Jedną z najbardziej interesujących formacji Marsa jest Dolina Marinerów - wielki kanion ciągnący się w pobliżu równika przez ponad 5000 km. Na północny zachód od Doliny Marinerów znajdują się cztery potężne, wygasłe wulkany, najwyższe góry w całym Układzie Słonecznym. Trzy z nich stoją na Grzbiecie Tharsis. Góruje nad nimi czwarty wulkan - Olympus Mons - o wysokości 24 km, mający u podstawy blisko sześćsetkilometrową średnicę. Wokół wulkanów widoczne są wyżłobienia, którymi niegdyś spływała lawa. Gdzie indziej można spotkać zagłębienia przypominające wyschnięte koryta olbrzymich rzek. Prawdopodobnie kiedyś płynęła nimi woda, jednak obecnie na powierzchni Marsa nie ma wody w stanie ciekłym.

Widoczny na zdjęciu krajobraz przedstawia właśnie taki dawny teren zalewowy, pokryty materiałem skalnym naniesionym w odległej przeszłości przez olbrzymią powódź. Jest to widok na zachód z miejsca lądowania sondy Mars Pathfinder [19.33 N, 33.55 W], przy ujściu szerokiej doliny Ares Vallis na równinę Chryse Planitia. W tle widać wzniesienie nazwane "Twin Peaks"; jego prawy (północny) szczyt oddalony jest o około 860 m, lewy (południowy) - o kilometr. Szczyty oddalone są od siebie o ok. 300 m. Zbocza wzniesienia mają opływowy kształt, co jest wynikiem erozji wodnej. [Źródło: JPL/NASA].

Księżyce Marsa

Podczas obserwacji Marsa w Obserwatorium Marynarki Wojennej USA w Waszyngtonie amerykański astronom Asaph Hall (1829-1907) zauważył 11 sierpnia 1877 roku dwa małe księżyce towarzyszące tej planecie. Otrzymały one imiona będące atrybutami rzymskiego boga wojny, Marsa: Deimos (gr. trwoga) i Fobos (gr. strach). Są to dwie skały o nieregularnym kształcie pokryte licznymi kraterami. Maksymalna średnica większego z księżyców, Fobosa, wynosi tylko 27 km. Marsjańskie księżyce były kiedyś prawdopodobnie planetoidami, które za bardzo zbliżyły się do Czerwonej Planety i zostały przez nią schwytane. Żaden z księżyców nie jest wystarczająco masywny, by posiadać atmosferę, ich pole grawitacyjne jest jednak wystarczające, by utrzymać na powierzchni warstwę regolitu i pyłu, prawdopodobnie pozostałość po uderzeniach tych meteorytów, które wybiły wspomniane kratery. Na fotografii z lewej znajduje się Fobos, z prawej Deimos w tej samej skali [Źródło: JPL/NASA, zmodyfikowane]. Gładkość powierzchni Deimosa wynika z częściowego wypełnienia jego kraterów regolitem (skalnym gruzem i pyłem).

Fobos okrąża Marsa w zaledwie 7.5 godziny, czyli w czasie znacznie krótszym, niż wynosi doba marsjańska. W efekcie Fobos porusza się po marsjańskim niebie w niezwykły sposób - wschodzi na zachodzie i zachodzi na wschodzie. Poniewaz orbita Deimosa z kolei jest niewiele wyzsza niz orbita stacjonarna, jego okres obiegu jest tylko niewiele dluzszy od okresu obrotu Marsa. W rezultacie, Deimos porusza się po niebie Marsa stosunkowo bardzo wolno ruchem prostym wschodząc co 5.5 doby i trzykrotnie w tym czasie zmieniając fazy. Podobnie jak ziemski Księżyc, Fobos i Deimos zwracają w kierunku Marsa zawsze tę samą półkulę.

Mapy topograficzne księżyców Marsa. Kliknięcie na mapkę otwiera bardziej szczegółową mapę, ze skalą wysokości i nazwami niektórych obiektów na powierzchni (dla Fobosa). [Źródło: Views of the Solar System, z modyfikacjami i uzupełnieniami].

Księżyce Marsa	Fobos	Deimos
Promień orbity:	9377 km	23436 km
perycentrum:	9236 km	23428 km
apocentrum:	9520 km	23444 km
Okres obiegu:	7h 39m 14s	30h 17m 55s
Rozmiary:	27x22x18 km	15x12x11 km
Masa:	10.8·1015 kg	1.8·1015 kg
Gęstość:	1.90 g/cm3	1.75 g/cm3
Prędkość ucieczki:	10.3 m/s	5.7 m/s

Początek strony  Spis treści strony

Witrynę utrzymuje "Grupa URANOS"
Komentarze, opinie: kontakt@uranos.org.pl
Ostatnie uaktualnienie: 30.VIII.2001