Układ Słoneczny

 URANOS  Spis treści  Manifest  Działalność  Odsyłacze  Biografie  Książki 
 POLSKA  PRZEWODNIK  Merkury  Venus  Ziemia  Księżyc  Mars

Kolonizacja Układu Słonecznego  Budowa Układu Słonecznego  Witryny o Układzie Słonecznym

Ziemski ekosystem nie jest bezpieczną oaza odizolowaną od wpływów kosmosu - zagrażają mu liczne niebezpieczeństwa, zarówno pochodzące z dalszego kosmosu, jak i z wnętrza ziemskiego globu, które w geologicznej przeszłości juz wielokrotnie doprowadzały do katastrofalnych zniszczeń ziemskiej biosfery, stawiając ją nieraz na krawędzi całkowitego unicestwienia. Ograniczanie zatem ziemskiego życia i człowieka wyłacznie do obszaru Ziemi grozi predzej czy później jego częściowym lub całkowitym zniszczeniem. Jedynie rozproszenie go także na inne środowiska, poza Ziemią, daje nadzieję na przetrwanie i rozwój życia oraz ludzkiej cywilizacji.

Zasiedlenie Układu Słonecznego jest takze niezbędne do ewentualnego myślenia o dalszych podróżach i odkryciach poza Układem Słonecznym, w poszukiwaniu innych światów wokół innych gwiazd. Albowiem bez możliwości korzystania z olbrzymich zasobów materiałowych ciał pozaziemskich (szczególnie pasa planetoid), miejsca w przestrzeni do testowania nowych, wysokoenergetycznych metod napędu kosmicznego, czy też wielu dziesiątków lat doświadczeń w konstrukcji i eksploatacji długożyciowych i bezpiecznych habitatów w przestrzeni nie ma co marzyć o podróżach do gwiazd.

Tak więc, następny konieczny krok - to Układ Słoneczny. Żeby tam wkroczyć, trzeba najpierw dobrze poznać jego strukturę i warunki panujące w różnych jego miejscach. Podstawowych, niezbędnych wiadomości z tego zakresu, oraz wskazówek, gdzie znaleźć ich więcej, postaramy sie dostarczyć na tych stronach.

Budowa Układu Słonecznego

• Gwiazdę centralną - Słońce, skupiające ok. 98% masy całego Układu.

• Przestrzeń wokółsłoneczną, określona przez:
  • zasięg oddziaływania grawitacji Słońca (o promieniu rzędu kilku lat świetlnych, do mniej-więcej połowy odległości do najbliższych gwiazd),
  • zasięg fali wiatru słonecznego, czyli strumienia plazmy wyrzucanego przez Słońce we wszystkich kierunkach (tzw. heliosfera o promieniu ok. 110-160 j.a. [jednostek astronomicznych], czyli ok. 16-24 miliardów km).

• Gromadę różnorodnych ciał krążących na różnych orbitach w przestrzeni wokółsłonecznej, w większości blisko płaszczyzny orbity Ziemi (ekliptyki).

• Planety: największe ciała, okrążające Słońce po prawie kołowych orbitach blisko płaszczyzny ekliptyki (za wyjątkiem Plutona), w odległości od 0.4 j.a. do 40 j.a.:
  • Planety wewnętrzne: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars, stosunkowo niewielkie (najwieksza - Ziemia), skaliste, z cienkimi atmosferami, ciepłe, krążące w odległościach od 0.4 j.a. do 1.5 j.a.
  • Planety zewnętrzne: gazowe giganty - Jowisz, Saturn, Uran i Neptun, oraz niewielki lodowy Pluton (ten ostatni zaliczany jest obecnie raczej do obiektów Pasa Kuipera opisanego niżej; wyróżnia się także dużym nachyleniem płaszczyzny swojej orbity do płaszczyzny ekliptyki), krążące w odległościach od 5.2 j.a. do 40 j.a.

• Księżyce: skaliste lub lodowe ciała różnych rozmiarów (od niewielkich skał do globów dorównujących wielkością małym planetom), krążące po orbitach wokół większości planet (oprócz Merkurego i Wenus). Księżyce Ziemi (Księzyc) i Plutona (Charon) są tak duże w porównaniu z planetami, wokół których krążą, ze układy te są czasem zwane planetami podwójnymi. Odkryto także księżyce planetoid (243 Ida/Daktyl) i planetoidy podwójne (90 Antiope). Wokół wielkich planet gazowych krążą także roje drobnych odłamków i pyłu tworzące pierścienie tych planet, z najokazalszym z nich wokół Saturna.

• Planetoidy: stosunkowo niewielkie ciała, skaliste lub żelazne, krążące wokół Słońca po różnorodnych orbitach i podzielone w związku z tym na kilka grup:
  • Planetoidy bliskie Ziemi: zgrupowane w trzech rodzinach, nazwanych od swych głównych przedstawicieli: typu Ateny (średnia odległość od Słońca poniżej 1 j.a.), Apolla (z odległością peryhelium mniejsza niz 1.017 j.a.) i Amora (z odległością peryhelium mniejsza niz 1.3 j.a.).
  • Planetoidy pasa głownego: krążące w luce między orbitami Marsa i Jowisza, w odległościach od ok. 2 j.a. do ok. 4 j.a.
  • Trojańczycy: krążący na orbicie Jowisza w dwu grupach - 60° przed i 60° za Jowiszem (w pobliżu tzw. punktów Lagrange'a L4 i L5 układu Słońce-Jowisz). Do trojańczyków zalicza się też ciała krążące podobnie w punktach L4 i L5 na orbicie Marsa (np. planetoida 5261 Eureka). Niewykluczone jest także istnienie trojańczyków na orbitach Ziemi i Wenus.

• Komety: ciała lodowo-pyłowe charakteryzujące się generowaniem przy przelocie w pobliżu Słońca (w odległościach mniejszych niż odległość Jowisza) gazowo-pyłowej otoczki (w postaci tzw. "głowy" [lub "komy"] i czasem także warkocza, długiego nieraz na miliony kilometrów) powstałych w wyniku parowania lodu wodnego i innych zamarznietych gazów stanowiących przeważajace składniki ich masy. Rozróżnia sie komety krótkookresowe (o okresach obiegu Słońca poniżej 200 lat) i długookresowe (powyżej 200 lat). Obecnie do komet (czy, jak się to czasem określa, "ciał kometarnych") zalicza sie również:
  • Centaury: ciała krążące (w przybliżeniu) pomiędzy orbitami Jowisza i Neptuna (w odległościach od 5.4 j.a. do 30 j.a.); główny przedstawiciel - 2060 Chiron. Pierwotnie zaliczane do planetoid, po obserwacji otoczki gazowej i małego warkocza u Chirona w peryhelium uznano je ostatecznie za obiekty kometarne.
  • Obiekty Pasa Kuipera: zwane też KBO (Kuiper Belt Objects), albo TNO (Transneptunian Objects), krążące poza orbitą Neptuna (30 j.a.) do odległości ok. 55 j.a. Czasami zaliczane do komet, czasami traktowane jako oddzielna kategoria ciał. Pluton wraz ze swym księżycen Charonem jest obecnie również uważany za (największy dotąd) obiekt Pasa Kuipera, choć oficjalnie ma ciągle status planety.
  • Obłok Oorta: chmura obiektów komentarnych krążąca na zewnątrz heliosfery, o średniej odległości rzędu ok. 50 000 j.a. Istnienie tej hipotetycznej chmury (obserwacyjnie jeszcze bezpośrednio nie potwierdzonej) zostało wydedukowane z analiz orbit komet dłogookresowych, które miałyby pochodzić z tego obłoku i wlatywać do wnętrza Układu Słonecznego na skutek zakłóceń ich orbit wywołanych różnymi czynnikami zewnętrznymi lub wzajemnym oddziaływaniem ciał w obłoku.

• Meteoroidy: drobne ciała o średnicach poniżej 10 m (odróżnione od planetoid na podstawie możliwości obserwacji teleskopowych). Krążą w całym Układzie Słonecznym, częściowo w skupiskach zwanych rojami (zwykle powstających z rozpadu komet i rozłożonych wzdłuż ich orbit). Wpadając do ziemskiej atmosfery rozgrzewają się i wyparowują dając zjawisko meteorów. Większe meteoroidy nie wyparowują całkowicie i ich fragmenty, zwane meteorytami, spadają na Ziemie.

• Pył międzyplanetarny: drobiny o rozmiarach poniżej 0.1 mm. Na skutek małej masy, w ich ruchu w przestrzeni nad siłami grawitacji dominują inne siły, np. ciśnienie promieniowania słonecznego.

• Gaz międzyplanetarny i plazma: głownym składnikiem plazmy są cząsteczki wiatru słonecznego emitowane głownie przez rozbłyski słoneczne.

• Jednostka astronomiczna (j.a.):
  Astronomiczna miara odległości; 1 j.a. = 149 597 900 km (około 150 mln km). Jest to średnia odległość Ziemi od Słońca.

• Punkty Lagrange`a:
  Są to punkty w układzie dwu ciał orbitujacych wokół wspólnego środka ciężkości po orbitach prawie kołowych, w których siła grawitacji tych ciał dokładnie równoważy siłę odśrodkową odczuwaną przez trzecie ciało o masie pomijalnie małej w stosunku do tych dwu ciał, znajdujące się w którymś z tych punktów. W rezultacie, ciało o małej masie umieszczone w jednym z tych punktów pozostanie w nim na stałe (poruszając sie względem zewnętrznego układu odniesienia z okresem takim samym, jak okres obiegu tych dwu ciał). Jest pięć takich punktów, o nazwach i położeniach jak na rysunku. Punkty L₄ i L₅ tworzą z głównymi ciałami dwa trójkąty równoboczne i sa w pełni stabilne. Punkty L₁, L₂ i L₃ nie są stabilne, jednak orbity wokół nich w płaszczyżnie prostopadłej do linii łączącej dwa główne ciała są prawie stabilne, wymagając tylko niewielkich korekt od czasu do czasu. Na takiej orbicie wokół punktu L₁ układu Słońce-Ziemia krąży europejsko-amerykańska sonda SOHO (Solar and Heliocentric Observatory) obserwująca Słońce. Planetoidy i inne ciała krążące w punktach L₄ i L₅ układu Słońce-planeta zwane są Trojańczykami.
  Więcej o punktach Lagrange'a.

Początek strony  Spis treści strony

Witrynę utrzymuje "Grupa URANOS"
Komentarze, opinie: kontakt@uranos.org.pl
Ostatnie uaktualnienie: 19.IX.2001